Марока без спынення. Частка 2

Раніцай неба зацягнута хмарамі.
— Няўжо будзе дождж? — пытаюся ва ўладальніка геста.
— Іншалах! — адказвае ён.
План на дзень — пакатацца па пустыні на матацыкле.
З-за перападаў святла паездка па пустыні выдалася драматычнай. Ехаць углыб на матацыкле — гэта выклік: уласна, тое, што любіць мой муж. А я ўдзячная вачам як пасажырка, хоць мне часта і страшна.

Пустыня розная: ёсць участкі з барханамі, а ёсць зоны больш-менш роўнай зямлі розных адценняў і структуры. Шэрай, пясчанай, з кустамі ці з дробнымі камянямі, абсалютна лысай. Позірк ляціць за гарызонт і далей. Такая колькасць прасторы цісне і нават крыху пагражае — чалавек малы і кволы, пустыня велічная і бязлітасная. Адзінае, на чым можа спатыкнуцца позірк, — кемпы сярод барханаў. Яны выглядаюць як закінутыя марсіянскія станцыі: белыя купалы без людзей, толькі вецер развявае тканіну.

Апроч надвор’я і пейзажу, драматычнасці надаў той факт, што я ўпала з матацыкла, калі ён няўдала развярнуўся на бархане. Пачуўшы дзікае храбусценне правай нагі ў двух месцах, падумала, што вось і ўсё, вось і скончылася маё Марока. Пасля таго як прайшоў болевы шок, аказалася, што гэта толькі лёгкі ўдар. Іншалах!

А потым усё ж такі пайшоў дождж, і вуліцы вёсачкі ператварыліся ў калатушу з бруду. Усё шэра-карычневага колеру, іншых фарбаў няма. Барханы, намокнуўшы, выглядаюць менш велічна і нават неяк сарамліва.

Затое вярблюды раскошныя ў любое надвор’е — так мякка ступаюць сваімі тонкімі лапамі, так дасканала для пустыні ўладкаваныя: двайное павека і сетачка на ноздрах абараняюць ад пяску, а двухпальцыя лапы дазваляюць лёгка па ім ступаць. З вярблюдамі хацелася б паўзаемадзейнічаць: пакарміць, горб расчасаць, — але на іх можна толькі катацца. Катацца на іх я не хачу. З падлеткавага ўзросту засталося адчуванне, што на вярблюдзе ўкалыхвае, і смешны ўспамін аб тым, што ў Тунісе маму ўвесь час пыталіся, колькі яна хоча за мяне вярблюдаў. Мама адказвала: «У вас столькі няма», а цяпер я вырашыла праверыць курс. Знайшла анлайн-калькулятар: цяпер за мяне далі б 81, за Рому 78. Падазраю, гэта таму, што ён цяпер брытагаловы.

Адразу пасля абеду я вырашыла, што дзень скончаны, і пайшла адляжацца ў нашым змрачнаватым гесце. Я слухаю рэдкі стук кропель па даху, трывожна прыслухоўваючыся да адчуванняў у калене — правая нага ляжыць на падушках, — і спрабую склеіць аскепкі думак разам.

Ад хуткасці змянення карцінкі я працягваю адчуваць, што мне ў сэрца ўкалолі дозу адрэналіну, як Уме Турман у «Крымінальным чытве». Я не магу зразумець, у якім я вымярэнні, складана ўсвядоміць межы цела, складана даць рады з трывогай. Рацыянальная частка нагадвае: Воля, ты ж гэтага хацела сама, ты марыла пра гэтую дарогу. І адначасова я ўспамінаю, чаму кругасветка была траўматычным па сутнасці сваёй досведам: гэта было больш, моцна больш за тое, што псіхіка магла вытрымаць у моманце. Хуткасць, рызыкі, безграшоўе, сваркі, адзінота — яшчэ гадоў пяць пасля псіхіка адхарквала ўсё тое, што не магла пераварыць тады. Гэта ўжо даўно ператварылася ва ўспамін, у апавяданне, але тут, у Мярзузе, зноў стала рэальнасцю. Як быццам прыадчыніўся той пакойчык у несвядомым, які, як я думала, я ўжо даўно расчысціла. Але не.

Іду спаць з надзеяй на тое, што сон прынясе палёгку.

Раніцай я падбадзёрылася. Перад дарогай выйшла прайсціся па барханах: неба бясхмарнае, прыгожае святло — світанак тут позна, у 8:30, — і чарадой кудысьці ідуць вярблюды. Крызіс, падобна, пройдзены, і варшаўскае жыццё адсунулася на прыемную адлегласць выцягнутай рукі. Гэта адзін з галоўных плюсаў дарогі — магчымасць выблытацца з руціны і адносін.

Плюс учора, пакуль ішоў дождж, вывучала карту і знайшла краму Nomad Depot з дыванамі, ювеліркай і іншымі таварамі ад берберскіх плямён. Перад дарогай заехалі: аказалася вялікая крама-музей. «Хочаш, я падару табе дыван?» — спытаў раптам Рома. Ведае, чарцяка, шлях да сэрца жанчыны. Так што цяпер прыўзняты настрой і дыван, зроблены жанчынамі племені айт-узгуід.

За наступныя два дні нам трэба будзе праехаць 500 кіламетраў да Феса. Дакладней, Роме трэба будзе праехаць, а мне выседзець. У мяне як пасажыркі ёсць рэдкая магчымасць гадзінамі глядзець па баках і нічога не рабіць.

Спачатку мы доўга ехалі па даволі нуднай шэра-карычневай пустэчы, дзе няма нічога, нават ліній электраперадач. Мне гэта нешта смутна нагадвала: пагугліла — сапраўды, частку фільма «Сірат», які мяне моцна ўразіў гэтай восенню, здымалі тут, у раёне горада Эр-Рашыдыя. Раптоўныя кінацытаты — такая ж частка падарожжа па Марока для мяне, як і кнігі Боўлза.

Потым пустэча скончылася, пейзаж стаў больш разнастайным, і адначасова пахаладала. Мы набліжаемся да гор.

У адной з вёсачак спыніліся купіць смеццевыя пакеты — калі нацягнуць іх пад вопратку, абараняюць ад ветру. На нас ужо тэрмабялізна, пуховыя курткі і непрамакальныя вятроўкі, але нагам усё роўна холадна. Мы спыніліся ў безназоўнай кавярні — унутры пракурана, мужыкі глядзяць футбол. Пакуль я ўцяплялася ў туалеце, мяне адолеў смех: успомніла, што ў лютым лячу ў Базэль рабіць прэзентацыю для ўласнікаў буйнага бізнесу. Але пакуль гэтая бізнес-лэдзі абмотвае ногі пластыкавымі пакетамі, 27 дырхамаў за ўпакоўку.

Пасля гэтага ўцяплення дарога стала больш зноснай з пункта гледжання холаду і зрабілася вельмі прыгожай. Мы заязджаем у цясніну — рака праразае высокія чырвоныя і вохрыстыя скалы, а ўздоўж яе берагоў густа растуць пальмы. Раптам я зразумела, што на гэты від у мяне таксама ёсць кінаасацыяцыі: я бачыла гэта раней у фільме «Пад покрывам нябёс». Я добра памятаю сцэну, як два галоўныя героі едуць на аўтобусе па Марока і заязджаюць менавіта ў гэтую даліну. Ужо потым я даведалася, што гэта быў Тафілалет — самы вялікі аазіс у свеце.

Дарога ад Эрфуда да Эр-Рашыдыі — адна з самых прыгожых, якія я бачыла ў жыцці. Нават тое, што мне холадна і шчыра цяжка, не замінае гэта захоплена адзначаць.

Фантастычнае прыроднае кіно.

Бліжэй да абеду пейзажы сталі нагадваць цэнтральную Турцыю — суровыя бедныя людзі, якія ціха вытрымліваюць не самы салодкі клімат з пакорай і верай. Прынамсі так было ў Коньі, на радзіме суфізму, якую мне чамусьці нагадваюць наваколлі Мідэльта. Праўда, апошні не славіцца культурай, толькі сельскай гаспадаркай — тут вырошчваюць яблыкі, пра што сведчаць некалькі помнікаў ім. Адзін чамусьці сіні. Можа, ад холаду.

Мы спыніліся паесці і выпіць гарбаты, каб сагрэцца. Пакуль хадзіла зняць грошы ў банкамаце — тут усюды кэш, — мне двойчы свісталі ўслед, і адзін раз нейкі дзед у джэлабе перайшоў дарогу, каб мяне праклясці: мяркуючы па тым, як ён размахваў кульбай, гэта не было пажаданне добрай дарогі. Я засмуцілася — даволі непрыемна ўвесь час адчуваць, што мясцовым ці ўсё роўна, ёсць ты ці не, ці што табе шчыра не рады.

Абмеркавалі план дзеянняў, вырашылі яшчэ крыху праехаць да гатэля і выехалі на звычайную дарогу праз даліну.

Апошнія 50 кіламетраў былі самымі складанымі: пачаўся ці то снег, ці то дождж з такімі парывамі ветру, што матацыкл замест 100 даваў 60 км/г. Я адчувала, як нас здзімае з трасы — Рома спецыяльна трымаўся самай узбочыны, — і зноў пачала спяваць.

Канчаткова змёрзлыя і стомленыя, бліжэй да захаду — ён тут у 18:00 — мы спыніліся ў гатэльчыку з кантэйнераў пасярод пустыннай мясцовасці. Я гадала, як гэтая канструкцыя магла тут апынуцца. Вакол — нічога. Аказалася, кантэйнеры прывезлі для інжынераў, якія непадалёк будавалі ці то фабрыку, ці то электрастанцыю, а потым перарабілі ў гатэль. Маладыя хлопцы на рэцэпцыі мілыя — шкада, што яны амаль не гавораць па-англійску, я б з радасцю іх распытала пра тое-сёе.

Кінуўшы рэчы ў нумары, мы пайшлі з’есці чаго-небудзь гарачага ў рэстаран. Акрамя нас, нікога няма.
— Жонка, як мы аказаліся ў гэтай сітуацыі? — пытаецца ў мяне Рома за вячэрай, і мы зноў выбухаем смехам.

Учора гэтае пытанне гучала драматычна, сёння раніцай ужо крыху менш напружана, а бліжэй да абеду гэта ператварылася ў прыём, які мы выкарыстоўваем, каб рассмяшыць адзін аднаго і справіцца з абсурдам таго, што адбываецца. Ніхто з нас не чакаў, што дарога будзе такой суровай. Гэта і цяжка, і аб’ядноўвае. Я ўжо зусім не ўпэўнена, што мне ўдасца палюбіць Марока, але затое я ўспомніла ўсе тыя суровыя дарожныя прыгоды, якія і зрабілі нас калісьці парай. Можа, з маршрутам і не пашанцавала, затое сапраўды пашанцавала з чалавекам.

Зрасходаваўшы ўсю гарачую ваду ў бойлеры — балазе акрамя нас у гатэлі нікога няма, — пайшлі спаць пад завыванне ветру. Перад сном глядзелі National Geographic — чамусьці дапамагаў абстрагавацца. Успомніла, што тата пасля працы таксама любіць гэты канал. Асабліва яго захапляюць гарылы.

Холадна: айфон кажа +6°C, але адчуваецца як –4°C. Заўтра таксама будзе холадна.